Y sĩ trên trại bệnh hoặc tại clinic, office phải cập nhật với các tiến bộ trong y khoa, kể cả hiểu biết cơ chế cúa các thử nghiệm (tests) để biết cách dùng các tests này trong việc định bệnh và chữa trị.
Vì thế, để ôn lại, thỉnh thoảng tôi sẽ viết tóm tắt một số tests mới dùng trong y khoa ngày nay. Những tests mới này thường "nhạy" hơn những tests cũ, làm cho việc định bệnh trở thành dễ dàng, và chính xác hơn.
Nói một thí dụ : khoảng 1975-1980, tại Hoa Kỳ khi b.nhân vào nhà thuơng than đau ở ngực trái phía trước, mà y sĩ nghi là do angina, thì ngoài EKG ra, đối với chemical lab, có các tests: LDH isoenzymes và CPK isoenxymes.
Gọi là isoenzymes vì ta có thể tách LDH (Lactate DeHyrogenase) ra làm 5 fractions: LDH-1, LDH-2, LDH-3, LDH-4, LDH-5, và CPK (Creatinine Phosphokinase) ra làm CPK-BB, CPK-MB, CPK-MM (ở Âu Châu gọi CPK-1, CPK-2, CPK3).
Khi y sĩ nghi bnhân đang có angina vì myocardial ischemia, thì họ sẽ đi tìm "positive CPK-MB" và "a flipped pattern of the LDH".
CPK-MB xuất hiện trong vòng 24 giờ, còn flipped LDH xuất hiện trễ hơn, từ 48-72 giờ. Note: nói "flipped" (lộn ngược) vì bình thường độ cao của LDH-1 phải thấp hơn LDH-2; khi bị myocardial ischemia thì nó sẽ lộn ngược lại : LDH-1 cao hơn LDH-2.
Ngày nay, vì Serum Troponin ra đời, test này "nhạy" (sensitive) hơn LDH cho nên không ai dùng LDH nữa. Y sĩ sẽ chỉ thị cho làm serum troponin, và CPK isoenzymes (lab ngày nay tự động làm CPK-MB) (CPK-BB từ não, MB từ cơ tim, MM từ striated muscles). LDH trở nên lỗi thời ...
Gần đây, khi đi rounds, có y sĩ hỏi về ý nghĩa của "JAK2 mutation", một test mới trong hematology. Ông ta muốn biết việc áp dụng test này như thế nào, trong một bài kế tiếp, sẽ viết về JAK2 mutation.
Note cho người ngoài Hoa Kỳ: Trong toàn thể các nhà thương Hoa Kỳ, trưởng các phòng thí nghiệm đều là pathologists, tức là M.D. học thêm 4 năm residency : 2 năm anatomic pathology (tức là "AnaPath" theo lối gọi Âu Châu) và 2 năm clinical pathology (tức các phân khoa khác cúa phòng thí nghiệm kế cả chemistry, blood banking, etc.).
Họ sẽ chịu trách nhiệm về kỹ thuật của phòng thí nghiệm, và dĩ nhiên họ không lo việc chữa trị : việc này của các clinicians thuộc các specialties hay subspecialties khác nhau (tức là họ chỉ chịu trách nhiệm làm các tests, còn việc interpretation các tests bên giường bệnh là của clinicians).
NTM

Bs Nguyễn tài Mai, Chuyên Khoa Nội Thương, Ung Thư và Bệnh Máu

Nguồn: Y dược ngày nay

Bacsi.com