Từ 12 đến 18 tháng tuổi, nếu trẻ vẫn không biết tên mình, không phân biệt được các bộ phận, đồ vật khi được gợi ý hay chưa nói được một số từ đơn như "bà", "mẹ" thì đó là dấu hiệu đáng lo ngại, cho thấy có thể bé đã mắc chứng câm điếc.

Câm có thể là do hậu quả của chứng điếc sớm. Trẻ ngay từ khi sinh ra đã bị điếc, do đó không tiếp nhận được các tín hiệu âm thanh nên không biết nói và bị câm. Với những trẻ chậm biết nói, phụ huynh cần đề phòng, đưa trẻ đến khám ở bác sĩ chuyên khoa nhằm có thể phát hiện sớm chứng câm điếc ở trẻ nhỏ.

Nguyên nhân

Câm điếc vừa có thể do di truyền, vừa có thể do mắc phải trong quá trình người mẹ mang thai hoặc sinh đẻ có tai biến.

Về di truyền: Gen câm điếc nằm trên nhiễm sắc thể thường, di truyền do gen trội hay gen lặn đều có thể dẫn đến điếc. Theo tạp chí di truyền Nature Genetics số ra tháng 12/1997 thì các nhà khoa học Mỹ đã tìm thấy một loại gen gây điếc và gọi tên là gen PDS.

Câm điếc do mắc phải: Có nhiều trường hợp trẻ câm điếc không do gen di truyền mà do những tai biến. Trẻ có thể bị điếc bẩm sinh do người mẹ khi mang thai đã dùng thuốc kháng sinh nhóm aminoglycosid như: Streptomycin, Dihydrostreptomycin, Neomycin, Kanamycin... gây độc với ốc tai (ống màng cuộn xoắn nằm ở tai trong có liên quan với việc tiếp nhận âm thanh), hoặc do tai biến khi sinh đẻ...


Phát hiện điều trị sớm

Cha mẹ cần biết rằng một trẻ bình thường sẽ trải qua các mốc phát triển khả năng nghe nói như sau:

- Trẻ từ 3 tháng tuổi đã có thể biết quay đầu về phía có tiếng động.

- Trẻ 6 tháng tuổi có thể bập bẹ muốn nói.

- Trẻ 7- 9 tháng cầm được vật gì ở hai tay có thể đập vào nhau để phát ra tiếng động và rất thích các đồ chơi có tiếng động như quả lắc, chuông, trống... Biết phát âm 2 tiếng đơn giản (bà bà, má má...), biết vỗ tay hoan hô. Trẻ 10-12 tháng hiểu được lời nói đơn giản, phát được 2 âm khó hơn (bố ơi, mẹ đâu?...), nhắc lại được những câu người lớn dạy (tất nhiên phát âm không rõ).

- Trẻ 18 tháng tuổi nói được câu ngắn, ban ngày biết gọi đi tiểu tiện.

- Trẻ 24 tháng nói một số câu dài và nói nhiều, có thể hát được bài hát ngắn.

Nếu bé không trải qua các mốc phát triển như trên, ngược lại có những biểu hiện dưới đây thì bạn cần đưa bé đến khám ở chuyên khoa tai mũi họng nhằm sớm phát hiện bệnh và có hướng điều trị tích cực.

Trẻ dưới 1 tuổi

- Không nhìn theo hoặc quay đầu về phía phát ra âm thanh khi trẻ được khoảng 3 tháng tuổi lên.

- Không tỉnh giấc khi nghe tiếng ồn.

- Không phản ứng (giật mình, nhắm hoặc mở mắt) khi nghe tiếng động lớn, đột ngột, có vẻ lắng nghe khi mẹ nói hay hát.

Từ 12 đến 18 tháng tuổi, nếu trẻ vẫn không biết tên mình, không phân biệt được các bộ phận, đồ vật khi được gợi ý hay chưa nói được một số từ đơn như "bà", "mẹ" thì đó là dấu hiệu đáng lo ngại.

Tuổi nhà trẻ, mẫu giáo

- Có vẻ không chú ý khi người khác nói, không làm theo các yêu cầu (như cầm lên vật gì đó) do không nghe, không hiểu. Thông thường, trẻ 2 tuổi phải biết làm theo những yêu cầu đơn giản mà không cần gợi ý bằng hình ảnh hay hành động.

- Chính vì thế trẻ này thường không quay lại hay không chạy lạy khi mọi người gọi tên của mình.

- Phát triển mạnh ngôn ngữ nét mặt và điệu bộ, hoặc dễ cáu gắt, hung dữ (do khó giao tiếp, khó hiểu ý người khác và làm người khác hiểu mình).

Khi trẻ sinh ra nếu bị điếc (do gen di truyền hay mắc phải), hậu quả sẽ dẫn tới câm; Nhưng nếu được phát hiện sớm thì có thể khắc phục ở mức độ nhất định. Cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ chậm phát triển ngôn ngữ (do điếc), có thể thử sớm bằng cách gọi hoặc gây tiếng động, xem thử trẻ có biết quay đầu về phía phát ra tiếng động hay không?

Dựa vào những khả năng đó của một trẻ phát triển bình thường, mà các bậc cha mẹ sớm phát hiện những triệu chứng bất thường của con mình. Nếu nghi ngờ trẻ bị điếc (nhất là trong dòng họ có nhiều người bị câm điếc), cha mẹ nên cho trẻ đi khám thính giác ở chuyên khoa tai mũi họng để được điều trị sớm.

Hiện nay có thể điều trị được các trường hợp trẻ điếc bẩm sinh (do gen di truyền hay mắc phải). Người ta đem cấy ốc tai điện tử đơn kênh hoặc đa kênh (trước 2 tuổi là tốt nhất) và luyện tập cho trẻ nghe và nói. Qua cách điều trị tích cực này, trẻ sẽ có khả năng giao tiếp và đi học được.

Nếu xác định chính xác trẻ bị câm điếc, ngoài các phương pháp chăm sóc theo sự hướng dẫn của bác sĩ, có thể cho trẻ đến học ở các trường học giáo dục đặc biệt để trẻ có thể học các kỹ năng và sớm hoà nhập với cộng đồng.