Sau phẫu thuật vùng ổ bụng nói chung và phẫu thuật đường tiêu hóa nói riêng, phần nằm trong ổ bụng như dạ dày, ruột non, ruột già… có thể xảy ra nhiều nguy cơ, hay gặp là tắc ruột, bục chỗ khâu nối gây viêm phúc mạc hoặc rò, tạo ổ áp-xe, thoát vị thành bụng… trong đó nguy cơ tắc ruột hay gặp hơn cả.


Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể dẫn đến biến chứng, thậm chí phải cắt nhiều đoạn ruột, hoặc có khi nguy hiểm đến tính mạng.

Tắc ruột sau mổ - biến chứng xảy ra sớm

Biến chứng tắc ruột sau mổ (TRSM) có thể xảy ra sớm hoặc muộn. TRSM sớm có thể xuất hiện ngay sau vài ngày sau mổ ngay khi bệnh nhân vẫn còn nằm viện trong giai đoạn hậu phẫu. Tuy nhiên do có được theo dõi trong cơ sở y tế nên được phát hiện và xử trí sớm, có khi chỉ cần đặt ống thông dạ dày hút làm xẹp ruột, truyền dịch... bệnh nhân có thể qua khỏi mà không cần xử trí can thiệp phẫu thuật.

Các trường hợp TRSM muộn xảy ra khi người bệnh đã về nhà, thậm chí sau thời gian dài hàng năm hoặc nhiều năm sau mổ.

Nguyên nhân TRSM là do trong quá trình mổ xẻ, các tổ chức ở phúc mạc, thành bụng, hoặc bản thân ruột bị tổn thương, khi quá trình liền sẹo sẽ tạo nên các tổ chức xơ dính hoặc tạo nên các dây chằng, đó là cái bẫy nếu ruột bị mắc và xoắn vào đó sẽ khó tự chui ra và gây tắc. Bên cạnh đó, các dị vật nhỏ rơi vào trong ổ bụng như thức ăn, chỉ phẫu thuật... được tổ chức bọc lại và tạo thành các xơ dính. Một nguyên nhân nữa là sau phẫu thuật các quai ruột bị liệt cơ năng nên sẽ ì ra không hoạt động. Nếu có xoắn, dính sẽ nằm nguyên vị trí như vậy đến khi có cơ hội thuận lợi sẽ gây tắc về sau. Ngoài ra quai ruột có thể chui qua các lỗ hổng bên trong bụng hoặc các lỗ thoát vị ở thành bụng nằm tại đó và gây tắc ruột.

Nhận biết tắc ruột sau mổ bằng cách nào?

Dấu hiệu TRSM thường có biểu hiện là đau bụng, đặc điểm đau thành từng cơn, có những lúc dịu đi sau lại đau và những lần sau càng đau tăng. Kèm theo người bệnh thấy bụng chướng, buồn nôn hoặc nôn và không có trung tiện, không đi ngoài. Nếu tắc trên cao ở ruột non thường biểu hiện nôn sớm và nôn nhiều, có khi mất dịch làm mệt lả thậm chí trụy mạch. Những trường hợp đau bụng dữ dội, có choáng, vã mồ hôi, nhợt, hoặc đi ngoài ra máu cẩn thận có thể xoắn ruột hoại tử, phải đưa bệnh nhân đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

TRSM có liên quan một phần đến chế độ sinh hoạt và ăn uống của bệnh nhân. Trong giai đoạn hậu phẫu, quan trọng nhất là người bệnh cần vận động sớm để tránh ruột ì và tránh nguy cơ dính vào nhau. Thông thường nhân viên y tế hay động viên bệnh nhân ngồi dậy sớm và có thể vận động quanh giường ngay sau mổ từ ngày thứ hai trở đi giúp cho ruột được lưu thông và sớm có nhu động. Nếu ruột hoạt động sớm, sẽ trượt lên nhau và tránh được dính.

Ăn uống và vận động sau phẫu thuật

Sau khi ra viện, người bệnh nên thường xuyên vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe. Thích hợp nhất là nên đi bộ hằng ngày vừa giúp cơ thể khỏe mạnh, lại vừa tăng cường nhu động cho ruột hoạt động tốt.

Về chế độ ăn cũng cần lưu ý. Các trường hợp trẻ em người già yếu nên tránh các thức ăn xơ như măng, mướp, rau rút... các loại quả có nhiều tanin như ổi, hồng. Các chất này sẽ kết dính nhau và tạo nên khối bã thức ăn dễ gây tắc trong lòng ruột. Kết hợp với nguyên nhân vừa dính bên ngoài thành ruột, lại tắc bên trong sẽ làm tăng nguy cơ TRSM.

Trước đây TRSM chiếm khoảng 20% các trường hợp sau phẫu thuật đường tiêu hóa, ngày nay, do các tiến bộ về gây mê hồi sức, kỹ thuật mổ và đặc biệt là phẫu thuật nội soi đã giúp giảm nhiều trường hợp TRSM. Tuy nhiên TRSM vẫn là một cấp cứu bụng thường gặp trong ngoại khoa. Để tránh các biến chứng, khi có các dấu hiệu như trên, cần đến bệnh viện khám sớm để bác sĩ tư vấn việc xử trí và điều trị.