Các bậc cha mẹ khao khát nuôi dạy con ngoan vẫn đặt ra câu hỏi như thế. Điều quan trọng, để phần thưởng và hình phạt mang lại hiệu quả mong muốn.

Dĩ nhiên, mọi sự thái quá đều không tốt. Cha mẹ thi hành chế độ hà khắc quá dễ dẫn đến các dạng rối loạn, thí dụ - trẻ em bị tâm thần, hoảng loạn, tự ti hoặc hung hãn. Trái lại, nuông chiều thái quá vô tình dạy cho trẻ thói ích kỷ, lười nhác, không nghĩ đến người khác. Tuy nhiên, nguyên tắc chung lại khẳng định: Cần phải thưởng nhiều hơn phạt.

Việc khen ngợi, tạo cảm giác thú vị cho trẻ những hành động cụ thể chính là dạy cho trẻ cách thức ứng xử thế nào,còn những lời phê phán chỉ cung cấp cho trẻ duy nhất thông tin về hành vi nào đó không được phép lặp lại.

Vậy thì hình phạt và phần thưởng nên xuất hiện với hình thức như thế nào? Không có câu trả lời nhất quán. Cả thưởng và phạt đều phải thích ứng với tình huống và cá tính đối tượng. Trẻ càng nhạy cảm, càng cần yếu tố tế nhị.


Để nuôi dưỡng trẻ tốt, nhất thiết phải tôn trọng một số nguyên tắc cơ bản:

1- Đối tượng bao giờ cũng cần được biết, vì sao phạt hoặc được thưởng. Vì thế trước đó phải xác định với trẻ những nguyên tắc cụ thể, cái gì được phép, cái gì không, thí dụ: "Ngăn tủ dưới cùng này là của con, ngăn trên là của bố và con không được mở", hoặc "Mẹ đồng ý để con sang nhà bạn chơi, đúng mười một giờ phải về ăn cơm"...

2- Nhất thiết phải nhất quán, "trước sau như một". Cùng một việc làm, không thể lần này bị phạt, lần khác - không. Sẽ vô dụng với sự cảnh báo, thí dụ: "Nếu ngày mai vẫn ngủ dậy muộn, bố sẽ cho ăn đòn", bởi khi ấy trẻ không phải gánh chịu bất cứ hậu quả gì vì hành vi ngủ muộn, và không bị phạt tức được thưởng. Ngoài ra mọi người trong nhà phải nhất trí. Nếu bố phạt, mẹ dứt khoát không được phản đối - khi con bên cạnh.

3- Mức độ phạt và thưởng đều cần phải tăng dần. Tùy thuộc vào loại hành vi và số lần lặp lại. Nếu trẻ liên tục bị điểm xấu ở trường, cần phải xử lý ngày càng nghiêm khắc. Thế nhưng nếu trẻ liên tục cố gắng làm việc gì đó tốt nhất, cần chuẩn bị phần thưởng đặc biệt.

4- Cha mẹ cần phải là "tấm gương" và có "uy". Cần thường xuyên chăm chút thông qua việc làm cụ thể, trong đó nhất quán hành động, không thay đổi ý kiến do tác động của hoàn cảnh và duy trì nếp sinh hoạt hàng ngày đúng theo những nguyên tắc, mà bản thân đòi hỏi trẻ phải tuân thủ. Nên nhớ, tất cả trẻ em đều là "nhà quan sát" đặc biệt sành nghề.

5- Không được phép hạ bệ uy tín của người thứ hai cũng như bản thân. Trẻ cần phải nghe cả lời bố và mẹ. Vì không thể không nói: "Đừng nghe bố, bởi bố không biết chỗ ấy bằng mẹ", hoặc "Hãy chờ bố về, mẹ sẽ cho biết tay!" Bằng cách đó, bạn đã vô tình hạ thấp bản thân.

6- Cả hình phạt và phần thưởng cần phải áp dụng nhanh nhất, sau khi tuyên bố. Chỉ như vậy, trẻ mới có thể nhớ nhất hành vi của mình. Chỉ có điều, cần phải cân nhắc kỹ, xem liệu trẻ có thật sự xứng đáng bị phạt hoặc được thưởng? Sẽ rất có hiệu quả, nếu lập tức tuyên bố chính xác hình thức và thời gian kéo dài phần thưởng hoặc hình phạt, thí dụ: "Con có thể đi đá bóng, song phải có mặt ở nhà sau hai tiếng" hoặc "Hôm nay không được phép ngồi ôm máy tính nữa!".

7 - Không nên phạt cũng như thưởng hai lần cùng một việc. Nếu mẹ đã mắng, bố không cần phải lên tiếng và ngược lại. Bản thân cảnh máu chảy, cảm giác đau đớn và hoảng sợ xảy ra khi trẻ vô ý nghịch dao đã đủ sức mạnh răn đe.

- Nếu khen ngợi, dứt khoát phải thực lòng, không bao giờ theo kiểu "nói cho vui" vô căn cứ. Trẻ lập tức nhận ra sự dối trá trong lời khen không thực lòng và có thể cho rằng, lời nói người lớn không có giá trị.

Không cho quà "lấy được"

Tâm sự của mẹ bé gái 5 tuổi: "Vợ chồng chúng tôi rất quan tâm, để con gái không thiếu thứ gì. Bao giờ nó cũng có nhiều hơn những đứa trẻ khác. Tôi và chồng bận suốt ngày, nhưng nhờ thế mà có thể mua cho con quần áo hàng hiệu và những món đồ chơi bạn bè con phải ghen tỵ. Hầu như ngày nào cũng có quà.

Tiếc rằng, con gái không hề biết cha mẹ đã vất vả cố gắng thế nào, một mặt - tỏ ra thờ ơ với những gì bố mẹ mang về; mặt khác liên tục đòi mua thêm. Ngoài ra, nó không ngoan. Chúng tôi luôn khẳng định với con gái rằng, bố mẹ rất yêu và tự hào về con, chúng tôi cũng không đòi hỏi gì đặc biệt. Tôi không hiểu, tại sao con lại đối xử như thế..."

Lời chuyên gia: - Không thể thưởng cho trẻ đơn thuần vì sự xuất hiện của nó. Bởi như vậy chúng ta chỉ duy nhất tạo cho trẻ suy nghĩ: "Mình xứng đáng được như vậy", không hề có tác dụng động viên trẻ nỗ lực phấn đấu. Cần phải tạo cho trẻ thói quen: "Phần thưởng có lý do" - để nhận được quà, nhất thiết phải làm việc gì đó.

Quà hấp dẫn nhất đối với trẻ là những gì, mà thường nhật nó không có. Đối với con gái bạn, búp bê, con gấu misa... chắc chắn đã không còn được coi là quà, bởi nó có quá nhiều; ngay cả quần áo cũng vậy.

- Dễ dàng với cha mẹ nhất là cho trẻ những vật dụng cụ thể, trong khi phần thưởng thích hợp nhất với số đông trẻ lại là những gì không thể mua được. Bởi chúng mang lại cho trẻ thú vị lớn nhất. Hình thái dành cho trẻ mỗi khác, thí dụ: Lời khen, sự mơn trớn, ôm ấp, khả năng sang nhà bạn chơi hoặc mời bạn sang nhà mình, cùng bố mẹ đi xem xiếc, đi công viên nước, hoặc được giao "làm việc người lớn", thí dụ - trồng hoa trong chậu cảnh.

- Trẻ buộc phải biết rõ ràng, bản thân đã làm gì để đáng được nhận quà. Cần tuyên bố trước, thí dụ: "Nếu cả tuần con tự uống thuốc, chủ nhật bố mẹ sẽ cho đi xem vườn thú". Nhớ thế, trẻ ý thức được rằng, sẽ được đi chơi, nếu nhắm mắt uống thuốc.

Bố mẹ cô con gái 5 tuổi trong tâm sự trên cần phải dạy con theo cách đó, để nó hiểu rằng, "ở đời không có ai cho không ai cái gì cả". Chỉ một khi chứng kiến thực tế: Mọi sự ưu ái đều đòi hỏi cống hiến, trẻ mới coi trọng những gì bố mẹ mua tặng. Ngoài ra, nó sẽ kính trọng bố mẹ hơn.

- Người mẹ trẻ viết rằng, "Chúng tôi không đòi hỏi gì đặc biệt" ở con gái. Đó là sai lầm. Trẻ phải có nghĩa vụ của mình (thí dụ - đánh răng trước khi đi ngủ, xếp gối - buổi sáng ngủ dậy) cần phải thực hiện hàng ngày, không hy vọng có thưởng. Chỉ bằng cách này, trẻ mới chuẩn bị tốt cho cuộc sống khi trưởng thành.

(còn tiếp)


Sưu tầm/webphunu.net

BACSI.com