Bệnh cương đau dương vật (priapism) được phát hiện từ thời Hy Lạp cổ đại. Thuật ngữ priapism” có nguồn gốc từ thần Priapos, biểu tượng của nam tính và sự thụ tinh.
Cương đau dương vật (CĐDV) là tình trạng dương vật cương cứng không do ham muốn tình dục hoặc kích thích tình dục.
Tần suất bệnh thay đổi từ 0,3 đến 2,9 trường hợp trên 100.000 dân.
Hiện nay, CĐDV được chia làm 2 loại:
1. CĐDV loại thiếu máu (nghẽn tĩnh mạch, lưu lượng thấp):
- Thường gặp nhất, thiếu ôxy-máu và nhiễm toan chuyển hóa kéo dài trên 4 giờ sẽ gây xơ hóa thể hang. Đây là một tình huống khẩn cấp tiết niệu, phải can thiệp sớm trong 24 giờ đầu để tránh hậu quả xơ hóa thể hang không hồi phục. Tốt nhất là can thiệp trong vòng 4 giờ đầu tiên sau khi bị CĐDV.
- Hoại tử cơ trơn thể hang xảy ra sau 24 giờ. Sau 48 giờ: hoại tử lan rộng, hình thành các tế bào giống như nguyên bào sợi.
Khí máu thể hang:giảm ôxy, tăng CO2 sẽ dẫn đến toan chuyển hóa
2. CĐDV loại không thiếu máu (động mạch, lưu lượng cao):
Nguyên nhân phổ biến là vỡ động mạch hoặc nhánh của động mạch thể hang (gặp ở 82,5% người lớn và 96,1% trẻ em bị CĐDV loại không thiếu máu).
- Đặc điểm: dương vật cương cứng vừa phải do trạng thái cương chỉ được kích hoạt bởi nitric oxid từ eNOS (endothelial nitric oxide synthase) của lớp nội mạc mạch máu, thiếu mất nitric oxid tạo ra từ nNOS (neuronal nitric oxide synthase) của hệ thần kinh.
- Khí máu thể hang bình thường. Tình huống này có thể can thiệp trì hoãn và điều trị bảo tồn
Ngoài ra, còn có CĐDV tái phát hiện chưa rõ nguyên nhân; thường đi kèm các rối loạn huyết học.
II. NGUYÊN NHÂN CĐDV
- Hiện nay, chích thuốc điều trị rối loạn cương (papaverin, prostaglandin E1, phentolamin…) trực tiếp vào thể hang là nguyên nhân phổ biến nhất của CĐDV, tần suất từ 1% - 21%.
- Một số thuốc điều trị cao huyết áp (hydra-lazin, prazosin, guanethidin), kháng đông (heparin), thuốc tâm thần (trazodone, chlorpromazin, clozapin).
- Các bệnh huyết học: thiếu máu hồng cầu liềm, thalasemia β, bệnh bạch cầu cấp…
- Chấn thương vùng đáy chậu hoặc chấn thương dương vật.
- Một số bệnh ung thư vùng chậu làm nghẽn tắc máu tĩnh mạch của dương vật cũng gây CĐDV: ung thư bàng quang (tỷ lệ 30%), ung thư tuyến tiền liệt (30%), ung thư đại tràng hậu hông - trực tràng (16%) và ung thư thận (11%)


(còn tiếp)