Sự phối hợp nhiều thuốc trong phác đồ điều trị lao đã làm tăng nguy cơ gây các phản ứng phụ, hay gặp nhất là biểu hiện nhiễm độc và dị ứng thuốc. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở những bệnh nhân lao bị nhiễm HIV/AIDS.

Tất cả các thuốc chống lao hiện nay đều có thể gây dị ứng, hay gặp nhất là rifampicin (khoảng 6%), ethambutol và streptomycin. Phản ứng dị ứng nặng xuất hiện trong khoảng 1% các trường hợp. Triệu chứng có thể xuất hiện cấp tính sau khi dùng thuốc vài phút đến vài giờ, nhưng đa số xuất hiện khá muộn sau vài ngày đến vài tuần, có trường hợp đến 2 tháng.

Biểu hiện lâm sàng có thể nhẹ và thoáng qua như mày đay, ban đỏ, ngứa, sốt nhẹ; có thể nặng hơn như hồng ban đa dạng, đỏ da toàn thân, mất bạch cầu hạt, thiếu máu tan máu, xuất huyết giảm tiểu cầu do thuốc. Sốc phản vệ và co thắt phế quản đôi khi có thể xảy ra, thường sau tiêm streptomycin.

Do triệu chứng thường xuất hiện tương đối muộn và kết hợp với tình trạng nhiễm độc thuốc, bệnh nhân lại phải dùng đồng thời nhiều loại thuốc nên việc xác định chất gây dị ứng gặp khó khăn. Cho đến nay, các xét nghiệm tìm nguyên nhân trong thể dị ứng muộn thường có độ nhạy và độ đặc hiệu không cao. Việc dùng thử lại từng loại thuốc được coi là phương pháp tối ưu để chẩn đoán nguyên nhân nhưng khá phức tạp, mạo hiểm và phải được thực hiện ở những cơ sở chuyên khoa.

Điều trị dị ứng với thuốc chống lao bao gồm xử trí tình trạng dị ứng và tiếp tục điều trị bệnh lao. Thái độ điều trị phụ thuộc vào mức độ của tình trạng dị ứng. Những trường hợp nhẹ (chỉ có mày đay hoặc ban đỏ ngứa khu trú ở một số vị trí) thì điều trị bằng thuốc chống dị ứng và vẫn dùng thuốc chống lao, nhưng cần theo dõi chặt chẽ. Với những trường hợp dị ứng nặng, nếu không xác định được chính xác loại thuốc gây dị ứng thì tất cả các thuốc chống lao cần được ngưng sử dụng ngay lập tức. Nếu tình trạng bệnh lao vẫn đang tiến triển, bệnh nhân nên chuyển sang dùng các thuốc chống lao mới như levofloxacin, moxifloxacin, gatifloxacin phối hợp amikacin hoặc kanamycin. Nếu triệu chứng không thuyên giảm khi ngưng dùng các thuốc chống lao gây dị ứng và sử dụng thuốc kháng histamin, bệnh nhân có thể được điều trị một đợt corticosteroid liều thấp ngắn ngày.

Sau khi các triệu chứng dị ứng thuyên giảm, có thể thử dùng lại các thuốc chống lao đã gây dị ứng. Nên dùng thử lần lượt từng loại, cách nhau 2 đến 3 ngày. Rifampicin nên được thử đầu tiên vì đây là thuốc quan trọng nhất trong phác đồ điều trị lao, sau đó đến isoniazid, streptomycin, ethambutol và pyrazinamide. Nếu triệu chứng dị ứng tái xuất hiện, thuốc cuối cùng thêm vào nên được ngưng sử dụng trước tiên. Nếu sau khi dùng thử đến 3 thuốc mà không tái lại các triệu chứng dị ứng thì thuốc thứ 4 không nên được tiêm vào, trừ khi triệu chứng dị ứng không nghiêm trọng và thuốc thứ 4 là cần thiết đối với tình trạng lao của người bệnh..

( theo sk & đs )