Vi khuẩn lao có đặc điểm phức tạp trong cấu trúc và điều kiện sinh sản. Khi thâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn lao tồn tại rất lâu, có khi hàng chục năm không phát triển mà cũng không bị tiêu diệt. Nó nằm đó và tác động chung sống với cơ thể, ảnh hưởng một cách rất mâu thuẫn và phức tạp, vừa xấu lại vừa tốt, vừa có lợi lại vừa có hại, vừa là một yếu tố tích cực bảo vệ cơ thể qua cơ chế miễn dịch đồng thời lại là một mối nguy hiểm thường trực cho sức khỏe qua cơ chế dị ứng gây nên bệnh lao khi có sự mất cân bằng giữa sức đề kháng của cơ thể và khả năng phát triển gây bệnh của vi khuẩn lao. Chính vì vậy cách phòng chống lao bao gồm:
Đề phòng sự thâm nhập của vi khuẩn vào cơ thể
* Đề phòng khi tiếp xúc với bệnh nhân lao ở bệnh viện và trong gia đình: Khi phải tiếp xúc thường xuyên với người bệnh cần đeo khẩu trang, đội mũ che kín tóc. Không để trẻ em gần gũi với người bệnh, phụ nữ mang thai, người bị các bệnh đường hô hấp cấp tính cũng nên cách ly người bệnh. Nên thu xếp để người bệnh ngủ riêng, chăn gối riêng, nơi sáng sủa không lộng gió, thường xuyên quét dọn. Bệnh nhân ăn riêng, thường xuyên phơi nắng đồ dùng cá nhân, tuyệt đối không khạc nhổ bừa bãi. Khử trùng đờm là một việc làm hết sức quan trọng, tốt nhất là đốt đờm hay tiệt trùng bằng các hóa chất như: vôi bột, crezin, focmon… và trang bị cho người bệnh ống nhổ đờm đã khử trùng bằng dung dịch có javel, clo…
* Đề phòng sự thâm nhập của vi khuẩn ở ngoài xã hội: Hiện nay do chủ quan hay khách quan, còn một số lượng bệnh nhân lao chưa được phát hiện hoặc chưa đủ các cơ sở y tế điều trị nội trú bệnh nhân lao nên việc gặp gỡ, tiếp xúc giữa người lành và người bệnh thường xảy ra trong quan hệ xã hội hàng ngày. Do đó cần phải tạo thói quen và tác phong tốt trong sinh hoạt để đề phòng sự xâm nhập của vi khuẩn như không nhổ bậy, che miệng khi ho khi hắt hơi, tuyệt đối không ho, hắt hơi vào mặt người khác, không liếm tay khi đếm tiền, có khẩu trang hoặc quần áo bảo hộ khi làm việc độc hại tiếp xúc với nguồn lây, quét dọn nơi công cộng phải tưới nước…
Bảo vệ và tăng cường sức đề kháng cơ thể
* Bảo vệ và tăng cường sức đề kháng cơ thể không đặc hiệu là ăn uống hợp lý, lành mạnh, nâng cao cả về số lượng và chất lượng bữa ăn, đối với các ngành nghề độc hại cần có chế độ bồi dưỡng đặc biệt. Thể dục và tập thở là một biện pháp quan trọng để nâng cao sức khỏe chống lại bệnh tật do làm tăng cường sức chịu đựng và tăng cường khả năng miễn dịch của cơ thể. Trong bệnh lao phổi hầu hết các tổn thương đều nằm ở vùng đỉnh phổi là nơi ít có không khí lưu thông, ít máu nuôi dưỡng làm thiếu oxy, thiếu các chất dinh dưỡng và kháng thể, tạo điều kiện cho vi khuẩn lao dễ phát sinh. Việc tập thể dục và tập thở làm cho không khí và máu lưu thông nhiều hơn ở vùng có tổn thương làm hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và phục hồi tổ chức phổi khi có bệnh.
* Bảo vệ và tăng cường sức đề kháng cơ thể đặc hiệu bằng tiêm vacxin BCG để tạo ra miễn dịch có khả năng chống lại tốt hơn đối với vi khuẩn lao. BCG chính là vũ khí rất hiệu quả, rất tốt giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng đặc hiệu chống vi khuẩn lao. Do vậy việc tiêm chủng vacxin BCG cho trẻ sơ sinh trong chương trình tiêm chủng mở rộng có ý nghĩa rất đặc biệt trong công tác phòng chống lao.