Giữa nam và nữ có những khác biệt tâm lý nào?

Giới tính là tất cả những đặc điểm riêng biệt tạo nên sự khác nhau giữa nam và nữ. Những đặc điểm ấy giúp ta phân biệt được dễ dàng giữa giới nam và giới nữ.
Có hai nguồn gốc quy định giới tính của con người, là nguồn gốc sinh học và nguồn gốc xã hội. Giữa nam và nữ có sự khác nhau rõ rệt về các đặc điểm giải phẫu sinh lý, từ đó dẫn đến sự khác biệt rõ rệt về tâm lý. Những khác biệt chủ yếu là:

Về tính cách

Nữ thường trội hơn nam về tính cẩn thận và tỷ mỉ khi thực hiện một công việc nào đó; về tính kiên trì và chịu đựng cao. Sự thể hiện của khuynh hướng làm người lớn ở các bạn gái và bạn trai cũng khác nhau: bạn trai thường hướng tới phương tiện tự khẳng định như sức mạnh, lòng dũng cảm, sự chịu đựng; còn các bạn'gái lại đi theo con đường khác như chăm sóc em thơ, muốn trở nên hấp dẫn hơn...

Đặc điểm giao tiếp và phong cách giao tiếp của các bạn trai và bạn gái cũng không hoàn toàn giống nhau. Các bạn trai ở mọi lứa tuổi thường cởi mở hơn các bạn gái. Từ lúc còn nhỏ các bạn trai đã tích cực tham gia vào các cuộc tiếp xúc với những trẻ khác hơn các bạn gái. Tình cảm thuộc về một nhóm bạn cùng tuổi và giao tiếp với họ đối với đàn ông ở mọi lứa tuổi đều trở thành quan trọng hơn so với phụ nữ. Nội dung của hoạt động chung và thành tích trong hoạt động đối với các bạn nam có ý nghĩa hơn so với sự thiện cảm cá nhân đối với những người cùng tham gia trò chơi. Con trai lựa chọn trước hết là trò chơi hứng thú trong đó các bạn có thể khẳng định mình, dù cho có thể không thích bạn cùng chơi.

Giao tiếp của các bạn gái thì thụ động hơn, nhưng lại thân thiện và có tính lựa chọn cao hơn. Con trai bắt đầu kết bạn chỉ sau tiến trình tương tác công việc hoặc trò chơi, ở họ đã hình thành tâm thế tích cực, thể hiện sự gần gũi tinh thần đối với nhau. Đối với các bạn gái thì ngược lại, các bạn chỉ kết bạn với những ai mà các bạn thích, nội dung của hoạt động chỉ có ý nghĩa ở vị trí thứ hai.

Phụ nữ đánh giá các phẩm chất thể hiện trong quan hệ với người khác là có ý nghĩa hơn, còn đối với nam giới, có ý nghĩa cao lại là các phẩm chất đối với công việc. Phụ nữ quan tâm đến người khác, nhạy cảm, dễ nhận thấy những điều khó chịu của những người xung quanh và trải nghiệm nó mạnh hơn nam giới.

Về năng lực

Nữ thường thích hợp với những hoạt động đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì. Độ nhanh và độ chính xác của tri giác của nữ trội hơn nam, trí nhớ máy móc và ngôn ngữ của nữ cũng cao hơn nam. Nhưng thể lực, độ nhanh của các phản ứng và sự phối hợp các vận động của cơ thể của nữ lại kém hơn nam. Tương tự nữ lĩnh hội khó hơn nam về các loại tri thức và kỹ xảo cơ giới.

Về tình cảm

Phụ nữ dễ xúc động hơn nam giới trong khi khả năng chế ngự cảm xúc của nam giới cao hơn nữ.

Về hứng thú

Đa số nam thích các hoạt động thể dục, các trò chơi vận động ồn ào hơn nữ, trong khi các bạn nữ thường chơi theo nhóm, quan tâm đến nhau hơn. Trò chơi của nữ thường không ồn ào, gắn với thiên nhiên, sinh hoạt, thẩm mỹ hơn...

Những biến đổi về tâm lý ở tuổi dậy thì

Cùng với những biến đổi của cơ thể ở lứa tuổi dậy thì, đời sống tâm lý của các bạn gái và những bạn trai ở lứa tuổi này có những thay đổi sâu sắc.

Những thay đổi chủ yếu nhất của lứa tuổi này là thái độ cư xử với bạn khác giới, tính tự lập, nhu cầu sống có bạn bè, hiểu được tầm quan trọng của giá trị sống, những cảm xúc thay đổi, xuất hiện cảm xúc tình dục...

Tính tự lập của tuổi dậy thì được biểu hiện như thế nào?

Tính tự lập là biểu hiện động cơ mạnh mẽ của thiếu niên muốn bỏ đi những gì là trẻ con và vươn tới những điều của người lớn. Sự thực là các bạn phải điều chỉnh bản tính trẻ con của mình cho phù hợp với tuổi mới lớn. Sự thay đổi này không phải là dễ dàng và thường được ghi nhận trong những xung đột. Bởi vì cha mẹ cho rằng các bạn vẫn còn là trẻ con nên ở độ tuổi này trẻ hay cãi lại cha mẹ.

Ở tuổi này nhu cầu muốn thoát ra khỏi ảnh hưởng của gia đình và thoát khỏi sự kiểm soát của cha mẹ là hiện tượng tự nhiên của quá trình trưởng thành để chuẩn bị làm người lớn. Khi ý thức tự lập và ý muốn được đối xử như với người lớn phát triển, thiếu niên thường có tâm lý "phóng đại" các khả năng của mình và thường tự đánh giá cao bản thân, cao hơn thực hiện.

Điều này được thể hiện ở sự ngang bướng, tỏ ra "anh hùng" "bất cần" trước những việc làm hàng ngày cũng như những thất bại mà các bạn trải nghiệm. Chính vì vậy, đây là một trong nhũng khó khăn điển hình của lứa tuổi này và nhiều nhà tâm lý học đã dùng những thuật ngữ như "tuổi khủng hoảng", "tuổi bất trị", "tuổi không thể giáo dục"... để chỉ nó.

Sự thực thì những khó khăn, những xung đột này có thể giải quyết được. Thực tế cho thấy sự phát triển ý thức tự lập, nguyện vọng làm người lớn phụ thuộc rất nhiều vào sự bổ sung, uốn nắn của giáo dục nói chung và các bậc phụ huynh nói riêng. Bản thân các bạn trai và các bạn gái cũng phải cố gắng lắng nghe lời khuyên của người lớn, tìm ra những mong muốn thiện chí, hợp lý của mọi người để tự điều chỉnh hành vi và có những ứng xử phù hợp

Nhu cầu giao tiếp bạn bè được biểu hiện như thế nào?

Khi thiếu niên bắt đầu thể hiện tính tự lập, không lệ thuộc vào cha mẹ cũng là lúc các em tìm đến bạn bè để tìm kiếm một sự đồng tình, đồng cảm Đối với các em lúc này, việc chiếm được thiện cảm của bạn bè là vấn đề quan tâm hàng đầu. Nhu cầu muốn được người khác nhìn nhận, đánh giá là đặc biệt thiết yếu. Thế giới thiếu niên là thế giới của riêng các em với những ]ối sống đặc biệt, từ cách ăn mặc, nói năng đến lối cư xử.

Nhu cầu cần có bạn tâm tình và thông cảm là một nhu cầu đặc trưng, nổi bật ở lứa tuổi này. Vị trí bình đẳng trong quan hệ bạn bè đặc biệt hấp dẫn các em. Nguyên tắc bình đẳng trong quan hệ bạn bè phù hợp với nội dung đạo đức của cảm giác về mức trưởng thành của bản thân thiếu niên. Điều đó tạo điều kiện phát triển những quan hệ cùng tuổi theo chiều sâu.

Quan hệ với bạn bè ở lứa tuổi này tương đối phức tạp, đa dạng và có nội dung. Sự giao tiếp với bạn bè vượt ra ngoài giới hạn của việc học tập và bao quát những hứng thú mới, những việc làm, những quan hệ mới tạo thành một lĩnh vực độc lập và rất quan trọng đối với đời sống của thiếu niên. Yêu cầu trong quan hệ bạn bè có những nội dung và sắc thái mới.

Thiếu niên đánh giá cao những phẩm chất như: Sự nhanh trí, tính can đảm, khả năng làm chủ bản thân và một trong những ưu điểm được thiếu niên xếp hàng đầu là những phẩm chất của tình bạn. Điều đó có nghĩa là: Muốn được thừa nhận, tôn trọng hay nổi tiếng, không bao giờ được "phản bội" lại bạn của mình.

Những cảm xúc của tuổi dậy thì được biểu hiện khác với giai đoạn trước đó như thế nào?

Sự thay đổi về cơ quan sinh dục làm nảy sinh những vấn đề lớn ở cả các bạn trai và các bạn gái. Các bạn trai ý thức được sự phát triển của cơ quan sinh dục nam. Những sự cương dương vật, mộng tinh, ... khiến các bạn khó chịu, lúng túng. Các bạn gái phát triển vú và có kinh nguyệt. Những điều này cũng làm họ bận tâm, lo lắng sợ rằng mình có một sự phát triển bất bình thường, lo lắng về sức khoẻ, bệnh tật, về vẻ đẹp bên ngoài.

Trong hành vi của các bạn trai, thấy có biểu hiện của sự dễ cảm xúc mạnh đối với những vấn đề liên quan đến các bạn gái, làm dáng để lôi kéo sự chú ý của các bạn gái nhưng khi có một mình giữa các bạn gái cùng tuổi thì lại tỏ ra lúng túng. Trong cư xử với bạn gái cùng tuổi thường có khuynh hướng bắt chước người lớn.

Các em gái làm dáng kín đáo hơn, thường lôi kéo sự chú ý của các bạn trai bằng vẻ ngoài cố tình "phớt lờ" hoặc cố tình khôi hài và chế nhạo. Lúc dậy thì là lúc nữ tính bắt đầu bộc lộ. Trong một thời gian dài, các em sống trong bầu không khí yêu đương nhưng không phải theo chiều hướng bị hấp dẫn bởi một đại diện cụ thể nào của giới khác. Các em gái có nhu cầu cho tình yêu chính mình, các em thích yêu và tình cảm này cũng thấy được ở phụ nữ trưởng thành.

Ở lứa tuổi này, sự phát triển tâm lý tình cảm không theo kịp đà phát triển của thể chất. Các em trai và gái bất chợt thấy mình có một dáng hình mới và phải đối đầu với một loạt những căng thẳng và xúc cảm tình dục.

Như đã nói, tuổi thiếu niên là lứa tuổi của dậy thì và phát dục.

Tuổi dậy thì đã kích thích ở thiếu niên mối quan tâm tới người khác giới, làm nảy sinh những rung cảm, xúc cảm giới tính mới lạ. Quan hệ với bạn khác giới ở lứa tuổi này không hồn nhiên, "vô tư" như ở các học sinh nhỏ. Lúc này bạn trai, bạn gái thường xử sự một cách thẹn thùng, kín đáo, tế nhị với nhau. Những biểu hiện giới tính này có lúc được che giấu nhưng có lúc được biểu lộ một cách ồn ào, suồng sã thiếu tự nhiên.
Nhìn chung, những rung cảm giới tính ban đầu ở tuổi thiếu niên là trong sáng. Các em chỉ mong thoả mãn tâm trạng này bằng một mối thiện cảm nho nhỏ, một lời nói dịu dàng, một cử chỉ quan tâm, một nụ cười trìu mến. Tâm trạng này sẽ qua đi nhanh chóng khi các em được sống trong một môi trường lành mạnh và có những người lớn quan tâm, hiểu các em, biết hướng các em vào những hoạt động bổ ích, vào những mối quan hệ bạn bè vô tư trong sáng.