Vào gần nửa đêm ngày 8.11.1895, giáo sư William Konrad Roentgen người Đức đã làm một cuộc khám phá bất ngờ nhất lịch sử khoa học: chùm tia phát sáng trong phòng thí nghiệm, ông gọi là tia X.



Chùm tia mầu nhiệm. Sáu tuần sau, Roentgen mời vợ đến labô và ghi hình các xương bàn tay trái của bà có đeo nhẫn cưới. Đây là một trong những tấm ảnh nổi tiếng nhất trong lịch sử nhiếp ảnh, hai tuần sau ông nổi tiếng khắp thế giới. Bàn tay làm rung chuyển thế giới. Ứng dụng y học được bắt đầu ngay và hình ảnh gãy xương đầu tiên được chụp vào tháng giêng 1896.

Các nhà khoa học thi nhau cải tiến các hình từ tia X. Họ tha hồ sản xuất các tia X vì Roentgen không đăng ký quyền sở hữu phát minh. Ông nghĩ là khám phá của mình thuộc về mọi người. Một năm sau công bố, có hơn 1.000 bài viết về tia X trên toàn thế giới. Sáu năm sau, uỷ ban Nobel trao tặng Roentgen giải thưởng Vật lý đầu tiên.

Cơ thể con người trở nên trong suốt. Roentgen cho mọi người thấy xương bàn tay của Bertha vợ ông. Nay thì tia X khiến cơ thể con người trong suốt. Hình ảnh học đã mở rộng mắt của các nhà khoa học về sự sống và của các thầy thuốc. Xương và bộ xương lập tức thấy được. Các prôtêin còn là hộp đen cho tới khi có phương pháp khuếch tán dùng tia X tiếp cận. Kính hiển vi điện tử giúp nhìn thấu thế giới vi thể mới lạ và đẹp đẽ của tế bào. Bộ óc, cơ quan phức tạp nhất của chúng ta nhờ có máy tia X cắt lớp điện toán (CT) và máy cộng hưởng từ MRI mới hiển hiện rõ ràng trước mắt các nhà nghiên cứu, các bác sĩ. Các nhà nghiên cứu sẽ tiếp tục giở màn bí mật của sự sống của chúng ta trong thế giới này – giống như cầm ngọn đuốc để soi rõ sự thật.

Ánh sáng xanh trong đêm tối. Bà Marie Curie có thói quen giữ vài ống radium trong túi áo và trong các hộc tủ bàn làm việc. Về đêm chất này phát ánh sáng màu xanh lợt rất đẹp. Có thể hiểu được lòng nâng niu và niềm vui của người mất bao công sức để có được chất phát tia này. Kiên trì gian khổ cặp vợ chồng tìm ra hai chất polonium và radium. Radium tiếng Latin có nghĩa là tia. Chính Marie dùng từ radioactivité để chỉ sự phát tia (phóng xạ). Radium phát sáng và phát nhiệt, chứa đựng những bí ẩn lớn lao và hứa hẹn bao khám phá ly kỳ.

Chỉ mới trăm năm thôi. Tia X và chất radium mở ra kỷ nguyên mới. Xạ trị là dùng các chùm tia để điều trị ung thư. Tia X được dùng rất sớm. Nhiều dạng của radium được đưa vào sử dụng. Về sau có thêm Cobalt 60 và Cesium 137. Rồi các máy xạ trị gia tốc ra đời.

Liệu pháp gamma. Ernest Rutherford đã nghiên cứu và đặt tên cho hai chùm tia alpha và bêta phát ra từ chất thorium vào năm 1899. Chính ông cũng đặt tên cho chùm tia gamma phát từ radium. Chất này phát ra cả ba loại chùm tia. Riêng gamma có sức xuyên thấu mạnh dùng điều trị ung thư. Cobalt 60, Cesium 137 đều phát tia gamma. Vì thế có tên gọi là liệu pháp gamma. Máy xạ trị đặc biệt dùng cho các bướu lành và ung thư ở não có tên là dao gamma.

Có trên trăm nguồn Cobalt 60 phát ra các tia gamma tụ về đúng khối bướu cho hiệu quả chính xác như là mổ bằng lưỡi dao. Đó hoàn toàn là xạ trị liệu pháp gamma.

Tia X ngày một thần diệu. Mới hơn trăm năm mà xạ trị với tia X đã có những bước nhảy vọt. Năm 1922 bắt đầu với các tia X gọi là quy ước, năng lượng cao chỉ với 200Kv, 1937 có các máy tia X mạnh hơn (năng lượng một MV, một triệu volt). Rồi thêm phép lạ: máy xạ trị gia tốc thẳng (LINACS – Linear accelerators) năng lượng siêu thế từ 4– 18MV. Linac là thiết bị dùng các sóng từ trường năng lượng cao để làm gia tốc các hạt electron đến năng lượng thật cao xuyên suốt ống thẳng, đến đập vào một bia chắn để tạo ra chùm tia X năng lượng thật lớn có sức xuyên thấu mạnh các khối ung thư nằm sâu. Hiện nay có đủ loại gia tốc năng lượng thấp vừa và cao để tuỳ nghi sử dụng. Không chỉ dùng tia X, máy này cũng dùng được chùm tia electron gia tốc, có lợi thế trong điều trị các khối bướu nằm gần da. Máy tia X cắt lớp điện toán (CT) cho các hình ảnh chính xác của khối bướu giúp bác sĩ và kỹ sư tính toán liều tia, cho xạ trị phép thần thông mới: tia mạnh hơn có thể xuyên thấu sâu hơn, có thể dừng tia đúng chỗ, né mô lành, tìm mô ác, hiệu quả tuyệt diệu. Hai máy gia tốc LINAC của bệnh viện Ung bướu TP.HCM có năng lượng cao đến 23MV và định kế hoạch xạ bằng CT.

Theo giaoducsuckhoe.net