háng 9 2010 00:12

cuc-ao-hoa-vang
Cúc áo hoa vàng (Spilanthes acmella (L.) Murr.) thuộc họ cúc (Asteraceae) có tên khác là Nụ áo vàng, Cỏ the, Nút áo, Cúc lác, Cuống trầm, người Tày gọi là Phắc khát, tên Thái là Co nhả dòi.

Đó là cây nhỏ, cao 30-60cm, có hoa màu vàng, mọc hoang khắp nơi từ đồng bằng đến vùng núi cao, thường gặp ở chỗ đất ẩm mát trong vườn, ven đường đi, bãi sông, bờ mương rẫy.
cuc-ao-hoa-vang

Cúc áo hoa vàng


Bộ phận dùng làm thuốc của cúc áo hoa vàng là rễ (thu hái vào mùa thu), hoa (hái lúc còn màu vàng lục) và cả cây (thu hái quanh năm). Dùng tươi hay phơi, sấy khô. Tất cả các bộ phận của cây đều có vị cay, tê, nóng, nhưng mạnh hơn ở cụm hoa. Sở dĩ như vậy vì chất cay trong cây được xác định là hoạt chất spilanthol có trong tinh dầu nhiều hơn ở hoa phơi khô. Chất này có tác dụng gây tiết nước bọt mạnh, gây tê tại chỗ và diệt sâu bọ (chủ yếu là ruồi, muỗi).

Có thể dùng cúc áo hoa vàng với những tác dụng sau:

- Chữa đau nhức răng: Lấy hoa cúc áo hoa vàng đặt trực tiếp vào chỗ răng bị đau, rồi cắn nhẹ dần dần. Sau vài phút, cơn đau nhức dịu hẳn. Ngày làm vài lần. Có thể lấy cụm hoa phơi khô, giã nhỏ, ngâm với rượu trong vài giờ (càng lâu càng tốt), rồi ngậm, không nuốt. Có người còn dùng cúc áo hoa vàng thay thuốc tê để nhổ răng. Trong trường hợp răng bị sâu, đau nhức dữ dội, dùng cồn thuốc ngâm hoa để ngậm cũng có tác dụng tốt.

- Chữa tê thấp, đau nhức xương, chân tay tê mỏi: Rễ cúc áo hoa vàng 5-10g, để sống hoặc tẩm rượu, sao vàng, rồi sắc hoặc hãm uống. Dùng riêng hoặc phối hợp với các vị thuốc khác theo công thức sau:
Rễ cúc áo hoa vàng 200g, rễ độc lực 200g, rễ bưởi bung 150g, rễ vú bò 150g, rễ thiên niên kiện 100g. Bốn vị đều phơi khô, thái nhỏ, sắc với hai lần nước rồi cô thành nửa lít cao. Rễ thiên niện kiện thái phiến mỏng, ngâm với nửa lít rượu 35-40o trong 10-15 ngày. Lọc. Trộn cao với rượu. Ngày uống hai lần, mỗi lần một chén. Có thể thêm đường cho dễ uống. Kết hợp dùng ngoài, lấy 30-50g cả cây cúc áo hoa vàng để tươi, rửa sạch, giã nhỏ, thêm ít rượu, chưng nóng, gói vào một miếng vải màn, đắp và day lên chỗ đau và băng lại.

- Chữa đau bụng, đau đầu, tiêu chảy: Rễ cúc áo hoa vàng, rễ hoàng lực, rễ kim sương, rễ chanh và quả màng tang, mỗi vị 8g. Tất cả thái nhỏ, phơi khô, sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm hai lần trong ngày.

- Chữa đinh râu: Hoa hoặc lá cúc áo hoa vàng giã nhỏ, cho vào nồi cùng với rượu đổ ngập, đun sôi trong 10-15 phút. Bắc ra, gạn rượu, để nguội. Uống khoảng một chén nhỏ, lấy bã đắp vào chỗ sưng đau.

- Chữa mụn nhọt, lở loét: Hoa cúc áo hoa vàng 10g, giã giập, sắc với 200ml nước còn 50ml, uống làm một lần trong ngày (Hải Thượng Lãn Ông).

- Diệt muỗi, ruồi: Các cụm hoa tươi của cúc áo hoa vàng dưới dạng nhũ dịch với xà phòng và hòa loãng với nước có tác dụng diệt bọ gậy của muỗi Anophen và giòi của ruồi nhà. Hoạt chất spilanthol chiết được từ hoa cúc áo phơi khô cũng diệt được bọ gậy muỗi Anophen, muỗi Culicides và giòi ruồi nhà. Spilanthol diệt bọ gậy kém hơn thuốc DDT, nhưng nếu phối hợp hai chất này thì tác dụng sẽ tốt hơn.

Ngoài ra, để chữa hóc xương cá, xương gà, lấy cụm hoa hoặc lá cúc áo hoa vàng 50g, lá mảnh cộng 50g, lá dưa chuột dại 50g, giấm thanh 20ml. Ba thứ lá dùng tươi, rửa sạch, giã nát, thêm giấm vào, trộn đều. Đợi khoảng 20 phút, vắt lấy một chén nhỏ, cho bệnh nhân vừa ngậm, vừa uống ít một làm nhiều lần.

Theo SGGP