Chất độc là bất kỳ chất nào khi đi vào cơ thể sẽ gây ra tổn thương tạm thời hoặc vĩnh viễn. Vài loại chất như Paracetamol hay alcohol chỉ gây tổn thương khi uống một lượng lớn. Một số chất khác như thuốc diệt cỏ mạnh thì chỉ cần một lượng rất nhỏ là đã gây tổn thương.

Chất độc có thể vào cơ thể qua 4 đường :

- Đường vào : Ăn vào (đường tiêu hóa) – ví dụ : Thức ăn có chứa vi khuẩn gây ngộ độc thức ăn. Uống quá liều cố ý hay vô ý. Uống rượu quá nhiều. Hóa chất sử dụng trong gia đình (Trẻ em rất hay uống các bình chứa hóa chất khi chơi đùa). Thực vật (như nấm độc, được ăn một cách cố ý hay vô ý).

- Hít vào (đường hô hấp) : Carbon monoxide (trong khói thải). Khói từ cháy nhà.

- Tiêm chích : tiêm một số loại thuốc quá liều một cách cố ý hoặc vô ý. Một số thuốc bị cấm. Vết cắn và chích đốt của côn trùng.

- Hấp thu qua da : Một số hóa chất công nghiệp. Thuốc diệt cỏ.

Chất độc tác động lên cơ thể như thế nào ? Mỗi loại độc chất khác nhau có cách tác động khác nhau, thay đổi tùy theo liều lượng và thời gian kể từ lúc tiếp xúc.

Những tác động chủ yếu của độc chất :

- Nôn ói : đây là đáp ứng chính của nhiều chất độc, nhất là qua đường tiêu hóa, là phản ứng loại bỏ chất độc của cơ thể.

- Rối loạn ý thức : lú lẫn, dần dần rơi vào mất ý thức hoàn toàn.

- Khó thở, cuối cùng đưa đến ngưng thở.

- Thay đổi nhịp tim : một số chất độc làm tăng nhịp tim, một số khác làm chậm nhịp tim. Cuối cùng đưa đến ngưng tim.

- Rối loạn hành vi.

- Bỏng : một số độc chất gây bỏng da khi tiếp xúc, gây bỏng đường tiêu hóa khi uống kèm theo nguy cơ phù quanh miệng và hầu họng.

- Đau : một số độc chất sẽ gây đau.

- Tổn thương gan và thận : khi gan và thận cố gắng loại bỏ chất độc ra khỏi cơ thể, bản thân chúng cũng có thể bị tổn thương.

Nguyên tắc xử trí ban đầu đối với ngộ độc

1. Tránh tiếp xúc nguồn độc chất cho bản thân và những người xung quanh bằng cách di chuyển đến nơi an toàn và mặc đồ bảo hộ nếu cần.

2. Theo dõi và duy trì đường thở và tình trạng hô hấp của nạn nhân, sẵn sàng hồi sức khi cần.

3. Gọi lực lượng chăm sóc y tế thích hợp và đội cấp cứu độc chất.

4. Theo dõi tình trạng tri giác của nạn nhân và sẵn sàng xoay chuyển nạn nhân ở tư thế hỗ trợ hồi phục nếu cần.

5. Hỗ trợ nạn nhân nếu họ ói và đặt nạn nhân ở tư thế thích hợp cho đến khi chăm sóc y tế đến.

6. Điều trị bỏng do độc chất ăn mòn bằng cách dội nước liên tục lên vùng tổn thương dưới vòi nước chảy.

7. Cố gắng tìm ra nguồn gốc chất độc bởi vì điều này sẽ giúp xác định phương pháp điều trị thích hợp.

Những chứng cứ giúp nhận ra độc chất : nhận ra sớm độc chất giúp các nhân viên chăm sóc y tế xác định phương pháp điều trị thích hợp. Nếu bạn là người đầu tiên có mặt ở hiện trường, bạn có thể cung cấp những chứng cứ chính sau đây.

- Lọ thuốc/chai thuốc (chai rỗng không có nghĩa là nạn nhân đã uống toàn bộ số thuốc trong đó).

- Chất nôn ói : nếu nạn nhân ói, giữ lại chất nôn để kiểm tra.

- Hỏi những người xung quanh hoặc nạn nhân chi tiết về những gì đã xảy ra. Những câu hỏi có lợi bao gồm : Bạn đã ăn gì trong 24h trước ? Bạn có uống bất kỳ loại thuốc nào hay thuốc giảm đau nào không ? Bạn có bị con gì cắn không ?

- Nhận ra động vật hoặc côn trùng hoặc thủ phạm : nếu đường nhiễm độc là qua vết cắn, ví dụ như do một con rắn hoặc một loại côn trùng, hãy cố gắng mô tả con vật đó. Nếu an toàn, hãy bắt động vật hay cônt rùng gây độc đó đến Bệnh viện.

- Chai lọ đựng hóa chất : mô tả ký hiệu HAZCHEM hay nhãn hiệu của chai lọ đó nếu chắc chắn rằng điều đó không gây hại cho bạn. Không được chạm vào chúng. Nên nhớ rằng nhiều loại hóa chất trong gia đình đều là chất độc.